Bivši pomoćnik ministra autor 207 udžbenika!

Jedan od onih koji piše udžbenike za osnovnu školu bezmalo dvije decenije je Petar Đaković. On je, kako kaže, autor najmanje 15 udžbenika koji su objavljeni u više izdanja.

Prema podacima elektronskog kataloga Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske (COBISS) Petar Đaković je do sada kao autor ili koautor objavio 207 izdanja udžbenika za osnovne škole.

Đaković je bio pomoćnik ministra prosvjete i kulture za osnovno i predškolsko vaspitanje u prvoj Vladi Milorada Dodika, a potom i radnik Republičkog pedagoškog zavoda. Penzionisan je 2010. godine, ali je i prije i poslije penzije nastavio da piše udžbenike. Ove godine, kaže Đaković, u nastavnom planu i programu nalazi se osam njegovih udžbenika. To, dodaje on, nije mnogo.

Ove godine imam osam udžbenika i to zaista nije puno. Ja nisam povlašten autor Zavoda za udžbenike i nastavna sredstva. To su sve naredna izdanja koja su popravljana i prepravljana. Imao sam tri slučaja kada moji udžbenici nisu prolazili na konkursima – ističe Đaković.

U školskoj 2016/2017. godini Đaković je zapravo autor 13 udžbenika: Početnice, Radne sveske 1 za početno pisanje, Radne sveska 1 za početno čitanje, Slovarice, Matematike, Radne sveske iz matematike, Prirode i društva (drugi razred), Čitanke, Nastavnog lista uz čitanku (treći i četvrti razred), Čitanke i Nastavnih listova iz srpskog jezika (peti razred).

Onaj ko se bavio razrednom nastavnom može da piše udžbenike iz više oblasti. Ja sam se čitav život bavio razrednom nastavom. To ne može da se desi u predmetnoj nastavi, ali u razrednoj može, jer je učitelj polivalentno obrazovan – smatra Đaković.

Lingvista Miloš Kovačević, sa druge strane, smatra da ovakav „ritam“ objavljivanja ne doprinosi kvalitetu udžbenika i dodaje da je to sve posljedica loše postavljenog sistema.

Ako se zna koliko je zahtjevan posao oko pisanja udžbenika, možete onda zamisliti kakvi su ti udžbenici kojih tuce piše isti autor, posebno još ako nije prethodno imao udžbenike. Ali odgovornost nije samo na autorima, nego na sistemu uopšte, na nezamjeranju recenzenata, na nepostojanju jezičkih recenzenata, na vrlo lošem sistemskom rješenju oko izdavanja udžbenika. Sam sistem treba da štiti nastavnu praksu od takvih autora i takvih udžbenika – smatra Kovačević.

U Zavodu za udžbenike i nastavna sredstva diplomatski odgovori: procedura odobravanja i pribavljanja rukopisa udžbenika u Republici Srpskoj uređena je Zakonom o izdavačkoj djelatnosti, Zakonom o osnovnom obrazovanju i vaspitanju i Zakonom o srednjem obrazovanju.

Zavod raspisuje javni konkurs. Rukopisi udžbenika se na konkurs dostavljaju pod šifrom i pod šifrom se šalju recenzentima na stručno mišljenje. Nijednim zakonskim aktom nije propisano koliko se puta neki autor može prijaviti na konkurs i koliko se udžbenika jednog autora može odobriti. Zakonima je propisano da autori udžbenika ne mogu da budu zaposleni u Ministarstvu prosvjete i kulture, Republičkom pedagoškom zavodu i Zavodu za udžbenike i nastavna sredstva, a svi koji pišu udžbenike mogu da se prijave na konkurs te potencijalno postanu i autori. Petar Đaković je autor na udžbenicima koji su odobreni u skladu sa procedurama, koji su prošli recenziranje i dobili odobrenje Ministarstva – kažu u Zavodu.

Primjera radi ne damo vam odgovore

U Zavodu za udžbenike i nastavna sredstva ne žele da kažu koliko su do sada isplatili para na ime honorara Petru Đakoviću za sve udžbenike na kojima je potpisan kao autor ili koautor.Резултат слика за zavod za udžbenike i nastavna sredstva republike srpske

Na prvi pogled se čini da je nemoguće ustanoviti da li je Đaković plaćen samo za 15 udžbenika ili je količina honorara odgovarala broju udžbenika iz COBISS-ovog kataloga, ali srećom je tu Pravilnik o autorskom honoraru i internim procedurama u izdavačkom procesu koji nedvosmisleno pokazuju da se sva naredna izdanja udžbenika posebno plaćaju. Na pitanje koliko je Đaković dobio para za sve udžbenike koje je Zavod objavio, odgovor je bio više nego jasan:

Autorski honorar definisan je internim pravilnikom Zavoda što se navede u samom konkursu, a sva zainteresovana lica imaju uvid u isti na sajtu Zavoda. Visina autorskog honorara utvrđuje se određenim procentom, a zavisi od tiraža i broja izdanja – odgovor je Zavoda.

U ovom pravilniku stoji da autorima udžbenika za osnovnu školu, ukoliko se radi o prvom izdanju udžbenika, pripada autorski honorar u iznosu od deset odsto neto vrijednosti tiraža. Autorima na ime autorske naknade za svako naredno izdanje udžbenika za osnovnu školu pripada autorski honorar u iznosu od pet odsto neto vrijednosti tiraža. Ovo je pravilnik iz 2013. godine i on se nalazi na sajtu Zavoda, ali Đaković dodaje da je prošle godine donesen novi pravilnik koji je značajno oštetio autore.

U novom pravilniku stoji da se „neto vrijednost prodatog dijela tiraža udžbenika za osnovnu školu utvrđuje tako što se ukupan prodati tiraž udžbenika pomnoži sa neto prodajnom cijenom primjerka udžbenika (bez uračunatog PDV-a), umanjenom za deset odsto, a što podrazumijeva sve popuste koje izdavač odobrava trećim licima“.

Ukoliko je u pitanju prvo izdanje udžbenika, autor dobija 11 odsto neto vrijednosti prodatog dijela tiraža; za drugo, treće i četvrto izdanje autorska naknada iznosi četiri odsto, a za peto i svako naredno izdanje honorar iznosi tri odsto neto vrijednosti prodatog dijela tiraža. Šta to tačno znači?

Honorar autora udžbenika se računa na sljedeći način: tiraž udžbenika se pomnoži sa njegovom cijenom, a od toga iznosa se oduzme deset odsto marže i 17 odsto PDV-a. Deset odsto konačne cifre predstavlja autorski honorar. Ako je tiraž nekog udžbenika 8.000 primjeraka, a cijena sedam maraka, ukupna cijena je 56.000 KM. Kada se od tog iznosa oduzmu pomenuti porezi, ostane blizu 40.000 KM, što znači da autor udžbenika dobija 4.000 KM. Honorar se dogovorom dijeli ukoliko udžbenik piše više autora. Đaković ističe da su autori prije za prvo izdanje dobijali 13 posto neto vrijednosti prodatog dijela tiraža udžbenika, a za svako naredno izdanje 6,5 odsto.

U sadašnjim uslovima jasno je da je Đaković samo u ovoj godini, pod nešto „surovijim“ Zavodovim uslovima, zaradio između 12.000 i 16.000 KM za 13 napisanih udžbenika..

U Zavodu ne žele da kažu koliko je do sada para isplaćeno Đakoviću, ali to nije sve: novinari CAPITAL-a nisu dobili odgovor na pitanje koliko je do sada para isplaćeno svim autorima udžbenika za osnovnu školu u Republici Srpskoj.

Iz Zavoda su rekli da „će kao primjer navesti samo iznos koji su isplatili autorima u posljednje dvije godine – oko 220.000 KM“.

Za greške u udžbenicima pored autora najodgovorniji su recenzenti. Oni te greške ili ne uočavaju ili olako prelaze preko njih. Recenzentima udžbenika za osnovnu i srednju školu isplaćuje se honorar u iznosu od 150 KM ukoliko rukopis udžbenika ne prelazi 180 stranica kucanog teksta, odnosno 200 KM ukoliko udžbenik ima između 180 i 250 stranica i 250 KM ako udžbenik ima više od 250 stranica kucanog teksta. Zavod je u posljednje dvije godine recenzentima isplatio 37.000 KM, ali nisu željeli da kažu koliko je para recenzentima do sada ukupno isplaćeno.

Za svaki rukopis koji stigne na konkurs Zavod je u obavezi da obezbijedi tri recenzenta, odnosno tri stručne ocjene. Budući da pored odobrenih udžbenika imamo i izuzetno veliki broj rukopisa koji nisu ocijenjeni pozitivno i nisu dobili pozitivne recenzije, ne možemo reći koliki je tačan iznos. Ako posmatrate te aktivnosti od osnivanja Zavoda, onda vam možemo reći da se rad o zaista visokoj sumi. Visina naknade za recenziranje rukopisa propisana je takođe internim aktom, a zavisi od broja stranica rukopisa. Kao primjer navešćemo iznos u protekle dvije godine, a riječ je oko 37.000 KM – kazali su u Zavodu.

Izvor: Capital.ba/Goran Dakić

Tekst je proizveden u okviru medijskog pool-a Mreže ACCOUNT (Antikorupcijska mreža organizacija civilnog društva)

Budi prvi koji komentariše

Ostavi komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena




Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.