Gastronomski vodič za Balkan (iz ugla jednog Amerikanca)

Rijetko koji strani tursita koji dođe u posjetu nekoj balkanskoj zemlji ostane ravnodušan na restoransku ponudu hrane i pića. Turizam kod nas, bilo da je riječ o nekom gradu na moru, nekoj planini, jezeru, nacinalnom parku ili je u pitanju neka banja, uvijek ima jak oslonac u bogatoj ponudi kulinarskih specijaliteta nacionalne kuhinje u ugostiteljskim objektima.

Jedan Amerikanac je na blogu driveontheleft.com napisao detaljan vodič za hranu i piće u balkanskim zemljama. Evo šta on misli o balkanskoj kuhinji.

Ovo nam niko nije rekao o Balkanu: ne možete pobeći od hrane!

Balkanske zemlje imaju dugu istoriju tokom koje su preživljavale mnoge turbulente situacije i međusobno ratovale, spajale se i razdvajale. Danas, imaju mnogo toga zajedničkog. Ono što je više nego očigledno, one dijele istu kulturu prema hrani. Kada prelazite iz Hrvatske u Crnu Goru, ili iz Bosne i Hercegovine i Republike Srpske u Srbiju, meniji lokalnih restorana izgledaju skoro identično. Ćevapi, ajvar, sarma… ima ih u svakoj gostionici na Balkanu. Postoje varijacije, i prilozi ili začini mogu malo da se mijenjaju, ali osnova balkanske hrane ostaje ista.

Iako nismo stručnjaci za ovu temu, za samo mjesec dana konzumiranja grilovanog mesa, punjenog povrća i naizgled beskrajnog broja crvenih paprika, imamo nekoliko zapažanja vezanih za hranu sa našeg balkanskog putovanja.

Ćevapi

Upoznavanje sa balkanskom kuhinjom trebalo bi započeti sa ćevapima koji su glavno jelo u cijelom regionu. Ćevapi su mali, duguljasti valjci napravljeni od kombinacije mljevene govedine, janjetine, svinjetine ili teletine (mješavina se razlikuje od regiona do regiona), jako pečeni na skari, i obično se služe u količini od 5 ili 10 komada unutar pljosnatog hleba (lepinja ili somun), sa prilogom od seckanog crnog luka i ajvara koji je uvijek i svuda prisutan. To je jeftina, brza i ukusna hrana. Caka je u dodavanju sode bikarbone u smjesu od mesa, koja ih čini laganim i „vazdušastim“.

Tijesta i peciva

Hljeb je jedna važna komponenta balkanske kuhinje. Služi se uz svako jelo, pojedinačno ili prekriven gomilom druge hrane. Slatka peciva se obično serviraju u jutarnjim časovima, a slana su dostupna u bilo koje doba dana. Uobičajeno je da vidite različite vrste  sjemenki i orašastih plodova posutih po vrhu.

Burek

Hrana koja se može naći u bilo kojoj pekari ili restoranu brze hrane. Burek se jede u bilo koje doba dana. To je pecivo napravljeno od razvijenih kora od tijesta, koje se puni mesom ili sirom, spanaćem ili krompirom, i peče se. Burek se jede sa jogurtom. Oblik je različit u različitim regijama na Balkanu, od okruglo oblikovane pite sa slojevima razvijenih kora od tijesta koje su punjene filom, do dugačkih rolni koje su uvijene u krug.

Dolma/Sarma

Ovi izrazi se mijenjaju, ali se oba odnose na punjeno ili uvijeno povrće. Većina ljudi misli da je dolma grčko jelo – pirinač koji se uvije u listove vinove loze, ali fil i omotač mogu da variraju. Za punjenje se koriste paradajz, crni luk, bundeve i tikvice. Kupus se takođe često koristi (svježi ili kiseli listovi) da bi se u njega umotao fil od mljevenog mesa i pirinča. Sve se to zajedno obično peče ili kuva sa sokom ili sosom od paradajza, i obično se servira sa jogurtom ili kajmakom.

Punjene paprike

Od svih sarmi koje postoje važno je naglasiti da je ispred svih njih jednostavna punjena paprika. Paprike se obično pune sa mljevenim goveđim mesom, pirinčem, belim lukom i mljevenom crvenom paprikom i kuvaju se na tihoj vatri, najčešće u sosu od paradajza. Biraju se crvene paprike, ali smo mi takođe videli i bledo-žute/bijele paprike koje se koriste u pripremi.

Pljeskavica

Ovo je balkanski ekvivalent hamburgera. Ovi ravni, okrugli diskovi su, kao i ćevapi, napravljeni od mješavine govedine, teletine, janjetine ili svinjetine (opet, zavisi od mjesta gdje se nalazite). Mogu se premazati kajmakom i ajvarom, da se služe same ili da se stave u hleb da bi se napravila balkanska verzija hamburgera.

 

Meso i riba na roštilju

Balkanci vole meso i ribu pečenu na roštilju, i na skoro svakom meniju naći ćete jednostavno pečeno meso ili jelo od ribe, koje se služi sa pirinčem, sa palentom ili sa krompirom. Janjetina kuvana na tihoj vatri je naročito popularna u balkanskim zemljama, dok su priobalna područja Hrvatske i Crne Gore specijalizovana za morskog basa ili morsku deveriku, koje se obično serviraju cijele.

Šopska salata

Tokom našeg boravka na Balkanu, ovu salatu smo jeli više od bilo koje druge hrane. Šopska salata je prije svega jedan od brendova Srbije. To je mješavina paradajza, sirovog crnog luka, paprike i krastavca na vrhu prekrivena nekom vrstom  sira, koji je sličan feta siru, ali može biti narendan. Svo povrće se seče na kocke i salata se služi sa uljem i sirćetom sa strane. Naročito za vreme toplih ljetnjih mjeseci, šopska salata predstavlja fin osvježavajući predah od svih silnih jela baziranih na mesu.

Ajvar

Prava zvijezda srpske kuhinje je jednostavan začin (sos). Ajvar je napravljen od pečenih crvenih paprika i bijelog luka, mada može takođe da sadrži plavi patlidžan, ljute papričice i paradajz. Servira se sa strane pored većine jela do mesa i ribe, i ako ikada posjetite supermarket na Balkanu vidjećete čitav red raznih ajvara.

Kajmak

Sir koji  je ustvari prilično sličan gustom kremu, služi se jednostavno kao predjelo sa nekom vrstom hleba, premazano preko pljeskavice, ili servirano pored reda ćevapa. On je veoma blagog ukusa ali nevjerovatno kremast i bogat. Dakle, nešto poput  pavlake, ali bez jakog ukusa.

Baklava

Desert za koji smo oduvijek smatrali da je grčki specijalitet, baklava je prilično popularna širom Balkana. To je pecivo napravljeno od slojeva razvijenih kora od tijesta naizmjenično sa sjeckanim lešnicima (često orasima ili pistaćima), isečeno na komade u obliku romba ili pravougaonika i pečeno u rerni. Dok je još topla, preko se sipa sirup, obično bogat medom i ostavi se da se natopi i ohladi do sobne temperature. Baklava je veoma slatka i silna, ali potpunu neodoljiva.

Kafa

Kafa je piće kraljeva u mnogim evropskim zemljama, a čini se da su Balkanci među vodećim konzumentima kafe. U Beogradu nam je rečeno da gradi ima više od 15.000 kafića (a oko dva miliona stanovnika), što znači da je Beograd jedan od vodećih gradova po broju kafića po glavi stanovnika.  Pored espreso i nes kafe, koje se služe svuda, jaka turska kafa je takođe popularna. Poneka je zovu i njenim pravim imenom (Bosanska kafa) ali to je sve isto, servirana u šarenim šoljicama, slično kao punč.

Vino

Mnoge balkanske regije imaju dugu tradiciju gajenja vinove loze i u njima se proizvode  poznate sorte, a takođe i više autohtonih sorti.

Što se vina tiče, od oštrih Asirtiko belih vina iz Grčke, do suvih crvenih vina iz Crne Gore i Srbije od sorte Vranac, većina kafića i restorana nude lokalno vino koje je obično prilično jeftino, tako da je lako probati širok asortiman.

Rakija

Rakija je jako alkoholno piće (slična brendiju) koja se najčešće pravi od šljiva. Varijacije su skoro beskrajne, mi smo probali višnjevaču, orahovaču, medovaču i travaricu. Čuli smo da stari ljudi piju rakiju više puta u toku dana: ujutru za dobru cirkulaciju, prije obroka da pripreme tijelo za varenje i dodatni mali gutljaj ako pate od visokog krvnog pritiska. Rakija se čak stavlja na rane i na kožu da bi se lječile groznica i infekcije. Rakija, pravo univerzalno piće koga na Balkanu obožavaju!

Dragan Antić / Leutar.net

Budi prvi koji komentariše

Ostavi komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena




Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.